اگه کسی در حال روزه داری کاملا به زیر آب بره، چه آب مطلق و گوارا مثل آب آشامیدنی و چه آب مضاف یا کثیف مثل آب های گلالود رودخانه ها- بنا بر احتیاط واجب روزش باطل میشه. حتی اگه بدنش هم بیرون از آب بمونه و فقط سرش به صورت کامل زیر آب بره باز بنابر احتیاط واجب روزش باطل میشه.

حتی در روزه های واجب معین، اگه روزه دار برای غسل سرش رو زیر آب ببره،  هم غسلش باطله و باید دوباره غسل کنه و هم روزش باطله و باید قضا کنه و علاوه بر قضا، کفاره هم بر ذمش خواهد بود.

همچنین اگه روزه داری ببینه مسلمانی در حال غرق شدنه و برای نجات اون فرد، به زیر آب بره، باز روزش باطل میشه. البته نجات اون فرد واجبه حتی اگه باعث باطل شدن روزش بشه ولی بعدا باید روزه رو قضا کنه.

اما اگه کسی سهوا سرش زیر آب بره مثل وقتی که کسی ناخاسته داخل آب بیفته یا اینکه کسی فراموش کنه که روزه ست  و سرش رو زیر آب ببره، روزش صحیحه. ولی به محض اینکه متوجه روزه بشه بنابر احتیاط واجب باید سرش رو از آب بیرون بیاره.

البته فرو بردن بدن در آب مشکلی نداره برای همین غواص ها در حال روزه داری می تونن غواصی کنن بشرط اینکه سرشون توی کلاهک غواصی پوشونده بشه. همچنین اگه کسی بخشی از سرش رو زیر آب ببره و بخشی از سرش بیرون آب بمونه باز مشکلی نداره. یا اگه نیمی از سرش رو زیر آب ببره و مرتبه بعد نیمی دیگه از سرش رو زیر آب ببره باز روزش باطل نمیشه. اما باید مواظب بود، موی سر حکم قسمتی از سر رو نداره. یعنی اگه کسی سرش رو زیر آب ببره و فقط موی سرش بیرون آب بمونه روزش اشکال داره.

یکی از مبطلات روزه اینه که روزه دار عمدا کاری بکنه که منجر به استفراغ بشه که در اینصورت علاوه بر قضا کفاره هم بر ذمه خواهد بود. حتی اگه کسی قصد داره روزه بگیره و بدونه خوردن یک ماده غذایی سبب میشه که در روز دچار استفراغ بشه احتیاط مستحب اینه که از خوردن اون ماده اجتناب کنه و اگه اون ماده رو خورد و در حال روزه داری دچار استفراغ شد روزش باطل میشه.

در مواردی هم که برای نجات از مسمومیت و درمان بیماری و از روی ناچاری، لازمه که روزه دار استفراغ کنه، روزش باطل می شه ولی در این مورد کفاره ای بر عهده ش نیست و فقط باید روزه رو قضا کنه .اما اگه استفراغ یا قی کردن بدون اختیار باشه و یا عمدی ولی از روی فراموشی باشه روزه باطل نمیشه و اشکالی نداره.

علاوه بر 5 مورد ذکر شده از مبطلات روزه، جماع، استمناء، بقاء بر جنابت و اماله کردن هم از مبطلات روزه هستن که می تونید برای آشنایی بیشتر با احکام مرتبط با این موضوع ها به رساله توضیح المسائل یا به سایت موسسه تنظیم و نشر آثار آیت الله العظمی مکارم شیرازی مراجعه کنید

چند نکته: 1. همه موارد 9 گانه ی مبطلات روزه، اگه از روی فراموشی یا سهوا انجام بشه مبطل روزه نیست و فقط در مسئله بقاء بر جنابت یک استئنا وجود داره که اگه شخصی در حال جنابت بخوابه و تا اذان صبح غسل نكنه و یا اینکه تا اذان صبح فراموش کنه که غسل کنه، روزش اشكال پیدا میکنه.

2. اگه انجام مبطلات به اجبار یا زور باشه مثلا اگه به زور سر روزه دار رو به زیر آب ببرن روزش باطل نمیشه. ولی اگه روزه دار رو مجبور کنن خودش روزشو افطار کنه مثلا کسی روزه دار رو تهدید کنه که اگه غذا نخوره ضرر جانی یا مالی بهش وارد می کنه. در اینصورت روزه دار میتونه غذا بخوره ولی روزش باطل میشه وفقط باید بعدا روزشو قضا کنه.

3. در مواردی هم که روزه دار سهوا یکی از مبطلات روزه رو انجام بده ولی به خیال اینکه روزش باطل شده مجددا اون عمل رو انجام بده بنا بر احتیاط واجب باید تا وقت افطار از مبطلات روزه اجتناب کنه و بعدا هم، قضای روزه رو بجا بیاره؛ ولی کفاره بر ذمش نخواهد بود.

وقتی کسی روزه می گیره بسته به اینکه روزه رو به چه نیتی گرفته و یا اینکه الآن چه زمانی از روزه، باطل کردن روزه میتونه جایز یا حرام باشه .مثلا در روزه های مستحبی هر موقع از روز میشه روزه رو افطار کرد ولی در روزه های واجب غیر معین فقط تا ظهر فرصت افطار روزه هست و  بنابر احتیاط واجب افطار روزه بعد از ظهر جایز نیست .

همچنین در مورد روزه قضای ماه رمضان هم به شرط اینکه بعدا فرصت برای گرفتن روزه قضا باشه تا قبل از ظهر می شه روزه رو باطل کرد ولی اگه بعد از ظهر روزه باطل بشه هم حرامه و هم باید کفاره پرداخت بشه که شامل اطعام 10 فقیر به یک مد طعام و یا برای کسانی که توانایی مالی ندارن، گرفتن 3 روز روزه کفارست.

اما در مورد روزه های واجب معین، از بعد از اذان صبح، انجام مبطلات روزه جایز نیست و اگه کسی با علم به اینکه افطار روزه حرامه، عمداً مبطلات روزه رو مرتکب بشه، علاوه برقضا، باید به حکم کفاره هم عمل کنه.

حتی اگه مسلمانی به استناد سخن فرد غیر قابل اعتمادی که گفته آفتاب غروب کرده، روزشو افطار کنه بعد بفهمه اون موقع هنوز آفتاب غروب نکرده، هم باید روزشو قضا کنه و هم به کفاره عمل کنه

در 4 مورد ابطال عمدی روزه کفاره نداره:

1. اگه کسی عمداً روزشو باطل کنه بعد در همون روز عذری مثل حیض یا بیماری براش به وجود بیاد فقط باید روزه رو قضا کنه و کفاره بر اون واجب نیست
2. اگه کسی یقین پیدا کنه که روز اول ماه رمضانه و عمدا روزه نگیره یا روزشو باطل کنه بعد معلوم بشه که اون روز، روز آخر ماه شعبان بوده، کفاره و قضا نداره
3. اگه کسی شک کنه که آخر ماه رمضانه یا عید فطر و عمدا روزه نگیره  یا روزشو باطل کنه ولی بعد متوجه بشه که اون روز روز عید فطر بوده کفاره وقضا نداره
4. به صورت کلی اگه انجام مبطلات بخاطر ندانستن مسئله شرعی باشه کفاره نداره ولی روزه رو باطل می کنه و باید قضا بشه.

اگه کسی خدای ناکرده با فعل حرام در ماه رمضان روزشو افطار کنه یعنی مثلا با خوردن شراب روزش باطل بشه و این کار رو با علم، عمدا و با توجه انجام بده هم روزش باطل میشه و  هم قضا داره و هم بنا بر احتیاط واجب کفاره جمع داره. حتی اگه کسی ندونه که این کار حکم کفاره جمع داره باز حکم کفاره جمع به ذمش خواهد بود. اما اگه کسی ندونه که یک عمل حرام، روزه رو باطل می کنه، مثلا ندونه که دروغ بستن به خدا روزه رو باطل میکنه و احیانا مرتکب بشه، روزش باطله و باید قضا کنه ولی کفاره به ذمش نخواهد بود. همچنین اگه در روزه های واجب غیر ماه رمضان مثل روزه قضا یا روزه مستحبی پیش از ظهر روزه با فعل حرام افطار بشه، با اینکه کار حرامی انجام شده و روزه باطل شده ولی کفاره نخواهد داشت.

اما اگه فعل حرام بعد از ظهر انجام بشه علاوه بر باطل شدن باید به حکم کفاره هم عمل کنه یعنی یا باید 10 فقیر رو سیر کنه و یا اگه نمیتونه روزه بگیره 3 روز روزه بگیره و بهتره که این 3 روز هم پشت سر هم روزه گرفته بشه. اگه کسی هم در حال روزه کفاره مرتکب فعل حرامی بشه که روزش باطل بشه باید روزه های کفاره رو تکمیل کنه و علاوه بر اون بنا بر احتیاط واجب کفاره اطعام 10 مسکین رو انجام بده.

اگه روزه دار، در طول یه روزه، چند بار مبطلات مختلف رو انجام بده، مثلا هم غذا میل کنه و بعدا زیر آب بره، همون یه کفاره عمد کفایت می کنه. همچنین اگه روزه با یک فعل حرام باطل بشه، و بعد از اون هر مبطل حرام یا حلالی هر چند بار اتفاق بیفته همون یک بار کفاره جمع کفایت می کنه ولی اگه روزه با یک مبطل حلال مثل آب، افطار بشه و بعد از اون دوباره ولی با یه مبطل حرام مثل شراب روزه افطار بشه بنابر احتیاط واجب دو کفاره بر ذمه خواهد بود.

هر موقع که کسی بخاد به کفاره روزه عمل کنه باید نیت کنه و اگه نیت نکنه باید دوباره کفاره رو انجام بده. برای همین انواع کفاره رو با هم بررسی می کنیم:

1. کفاره عذر: در شرایطی که مسلمانی به واسطه یه عذر مثل بیماری نتونه ماه رمضان روزه بگیره و عذر او  تا رمضان سال بعد ادامه داشته باشد باید کفاره ی عذر بپردازه، البته اگر بدونه تا ماه رمضان سال بعد ادامه داره می تواند بلافاصله بعد از ماه رمضان کفاره را پرداخت کنه.

2. کفاره تأخیر: در شرایطی که مسلمانی به واسطه یه عذر مثل بیماری نتونه ماه رمضان روزه بگیره باید تا قبل از ماه رمضان سال بعد روزه رو قضا کنه ولی اگه عذرش برطرف شده باشه ولی روزه رو تا قبل از ماه رمضان سال بعد عمدا قضا نکرده، باید علاوه بر اینکه روزه رو قضا می کنه به کفاره تاخیرهم عمل کنه که به عبارتست از یک مد طعام به ازای هر روز روزه. اما تاخیر چند ساله قضای روزه باعث افزایش کفاره نمیشه. یعنی اگه کسی از چندین سال پیش روزه قضایی به ذمه داشته باشه، کفاره هر روزه همون یک مد طعامه که باید بپردازه

3. کفاره عمد: اگه روزداری یکی از مبطلات روزه رو عمدا انجام بده باید به حکم کفاره عمد عمل کنه. برای انجام کفاره عمد بین دو راه مخیره. یا شصت فقیر رو هر کدام با یک مد طعام یعنی 750 گرم نان سیر کنه یا اینکه 60 روز روزه بگیره. البته بنابر احتیاط واجب باید 31 روز از 60 روز رو پی در پی روزه بگیره. اگه احیانا یک روزه در بین این 31 روز عمدا ادا نشه باید از اول روزه ها گرفته بشه مگه اینکه به واسطه یه عذر مثل عادت ماهیانه ناچاراً موالات روزه به هم بخوره که در اینصورت میشه بعد از رفع مانع، روزه های کفاره رو ادامه داد.

البته هر کس می تونه یکی از دو روش کفاره رو انتخاب کنه ولی نمیشه اونها رو با هم ترکیب کرد مثلا نمیشه 30 فقیر رو اطعام کرد و 30 روز روزه کفاره گرفت. ولی اگه کسی اول نیت کرده که 60 روز روزه بگیره ولی بعدا بخاد به جاش 60 فقیر رو اطعام کنه، اگه هنوز 31 روز روزه اولیه کفاره رو نگرفته میتونه روزه اون روز رو تکمیل کنه و بعد 60 فقر رو اطعام کنه ولی اگه 31 روز کامل گرفته شده دیگه امکان تغییر کفاره وجود نداره و باید بقیه روزه های کفاره رو بگیره.

4. کفاره جمع: اگه روزه داری با عمل حرامی روزه خودشو باطل کنه بنابر احتیاط واجب باید به کفاره جمع عمل کنه یعنی هم دو ماه روزه بگیره و هم شصت فقیر رو سیر کنه. البته لازم نیست که هر کدام از این 3 کفاره، فورا انجام بشه ولی نباید انقدر به تاخیر بیفته که از نظر بقیه به نظر برسه که داره در انجام کفاره، کوتاهی میشه ولی اگه چند سال هم از کفاره بگذره، چیزی به کفاره اضافه نمیشه. فقط کسی که کفاره 60 روز روزه رو انتخاب می کنه بنابر احتیاط واجب اگه بتونه باید تا قبل از ماه رمضان بعدی انجام بده.

اگه برای کسی کفاره واجب بشه ولی براش مقدور نیست که به کل دستور کفاره عمل کنه، کفاره ازش ساقط نمیشه. مثلا در کفاره عمد اگه کسی توانایی انجام 60 روز روزه یا اطعام 60 فقیر رو نداشته باشه باید به این دستور العمل عمل کنه:

1. هر تعداد فقیر که در توانش هست رو اطعام کنه 2. اگه امکان اطعام فقیر نداره باید 18 روز روزه بگیره ولی در این مورد لازم نیست که 18 روزه ی پی در پی باشه 3. اگه نمیتونه 18 روز روزه بگیره هر تعداد که می تونه روزه بگیره 4. ولی اگه نمیتونه روزه هم بگیره باید استغفار کنه ولی لازم نیست استغفار رو به زبان بیاره. که در اینصورت حتی اگه بعدا هم قدرت پیدا کرد که به کفاره عمل کنه دیگه واجب نیست به کفاره عمل کنه

اما اگه به کسی کفاره جمع واجب بشه و امکان 60 روز روزه گرفتن و اطعام 60 فقیر نداشته باشه، باید به هر تعداد که می تونه روزه بگیره و به هر تعداد فقیری که می تونه طعام بده.

البته اگه کسی توانایی انجام کفاره نداشته باشه، لازم نیست کس دیگه ای به جای اون انجام بده و کفاره هرکس فقط بر عهده خودشه. مثلا اگه کفاره به یک بانو واجب بشه، شوهر این بانو موظف نیست که کفاره خانمش رو پرداخت کنه و خانم هر وقت توانایی پیدا کرد باید به کفاره عمل کنه. و یا اگه کفاره به والدین واجب باشه فرزندان در قبال کفاره مسئولیتی ندارن و حتی از اصل مال والدین فوت شده هم نمیشه کفاره رو پرداخت کرد مگر بارضایت ورثه کبیر و از سهم اونها و یا اینکه والدین وصیت کرده باشن که از ثلث اموالشون در این جهت پرداخت بشه

اگه کسی بخاد برای کفاره روزه، اطعام کنه، اولا باید فقط فقرا رو اطعام کنه و ثانیا باید برای هر فقیر یک مد طعام در نظر بگیره. یک مد طعام یعنی حدود 750 گرم گندم یا جو یا یه وعده غذای معمولی که انسان رو سیر کنه. البته در مورد کفاره عمد باید 60 مد طعام به 60 فقیر داده بشه و نمیشه به یه فقیر چند مد طعام داد؛ مگه اینکه 60 فقیر در دسترس نباشن. ولی اگه کسی بدونه که فقیر طعام کفاره رو با خانواده خودش صرف میکنه، میشه به ازای هر عضو از خانواده فقیر، یک مد طعام در نظر گرفت و به فقیر داد؛ که در این صورت میشه برای بچه های کوچیک اون خانواده هم یک مد طعام کامل در نظر گرفت

ولی در کفاره عذر یا تأخیر میشه کفاره چند روزه رو به یه فقر داد ولی باید مراقب بود به هر فقیر هر مد طعام به صورت کامل پرداخت بشه یعنی مثلا اگه قرار باشه 3 مد طعام به دو فقیر داده بشه نمیشه به هر فقیر یک ونیم مد طعام داد .باید به یک فقیر 1 مد طعام و به فقیر دیگه 2 مد طعام داد.

البته میشه به جای غذا به فقیر پول هم پرداخت کرد ولی به شرط اینکه اولااین مبلغ بر مبنای قیمت شهری باشه که کفاره در اون پرداخت میشه  و ثانیا اطمینان حاصل بشه که پول صرفا برای خرید طعام صرف میشه وگرنه باید مجددا کفاره پرداخت بشه چرا که این مبلغ فقط میتونه برای اطعام صرف بشه و هیچ جای دیگه نباید اون رو خرج کرد

چند نکته: 1. بنابر احتیاط واجب، کفاره رو نمیشه به واجب النفقه داد. یعنی مثلا شوهر نمیتونه کفاره ای رو که به گردن داره به همسرش بپردازه حتی اگه همسرش فقیر باشه. 2. بنابر احتیاط واجب افراد غیر سادات نمی تونن کفارشون رو به فقرای سادات بپردازن و فقط سادات می تونن کفارشون رو به سادات بپردازن 3. اگه کسی بخاد کفاره همسرش یا کس دیگه ای رو بپردازه بنابر احتیاط باید از اون اجازه یا نیابت بگیره و بعد کفاره رو پرداخت کنه

در بعضی موارد، انجام مبطِلات روزه، منجر به ابطال روزه نمیشه و نیازی به قضا کردن نیست. این موارد شامل:

1. موقعی که چیزی غير از مايعات درون فضای دهان برده بشه و بی اختيار فرو بره، يا آب داخل بينى بشه و بى اختيار فرو بره.
2. موقعی که در ماه رمضان بعد از تحقيق يقين حاصل بشه که اذان صبح نشده و مبطِلات روزه انجام بشه و بعد معلوم بشه صبح بوده
3. موقعی که از روز فراموشی آب یا غذا خورده بشه
4. موقعی که كسى ملاعبه حلال کنه و مطمئن باشه که منجر به خروج منی نمیشه ولی تصادفاً خارج بشه.
5. موقعی که کسی در شب ماه رمضان جنب باشه و به خواب بره؛ ولى در همون خواب اول تا بعد از اذان صبح بیدار نشه.
6. موقعی که براى وضو آب درون دهان ریخته بشه و بى‏ اختيار فرو بره.

البته در موارد غیر وضو، اگه کسی بدونه به واسطه مضمضه کردن، آب از حلق پایین میره نباید مضمضه کنه و به صورت کلی مضمضه کردن زیاد آب برای روزه دار مکروهه ولی اگه کسی این کار رو انجام داد باید بعد از مضمضه، آب رو به صورت کامل از دهان خارج کنه، برای همین بهتره 3 مرتبه آب دهان رو بیرون بریزه

بعضی موارد هم روزه از انسان ساقط میشه و نیازی نیست انسان روزه رو قضا کنه. این موارد شامل:

1. مواقعی که کسی در زمان روزه های واجب معین دچار جنون بشه، روزه های حین جنون قضا نداره
2. کافری که بعد از بلوغ مسلمان بشه، روزه های زمان کفر قضا نداره، مگه اینکه مسلمانی مرتد بشه و بعد دوباره مسلمان بشه که در اینجا باید روزه های زمان ارتداد قضا بشه
3. روزه ی روزهایی که در حالت کما بوده
4. اگه کسی بیهوشی غیر عمد مثل بیهوشی جراحی بشه، روزه های زمان بیهوشی قضا نداره ولی اگه بیهوشی عمدی باشه یعنی بدون عذر و به واسطه دارو اتفاق بیفته بنابر احتیاط باید روزه ها رو قضا کنه
5. اگه روزه داری دچار مستی بشه، حتی اگه ماده مست کننده اشتباهی یا برای معالجه خورده بشه باید روزه رو قضا کنه. حتی اگه قبل از مستی نیت روزه کرده باشه و در حالت مستی روزه رو تمام کنه باز بنابر احتیاط واجب باید روزه رو قضا کنه

اگه کسی در ماه رمضان روزَش قضا بشه، باید تا قبل از ماه رمضان سال بعد قضا کنه، و اگه کسی تا ماه رمضان سال بعد فراموش کنه روزه قضا بر گردن داره، بنابر احتیاط واجب هم باید روزه رو قضا کنه و هم باید یک مد طعام به فقیر بده.

در شرایطی هم که کسی بدون هیچ عذری قضا رو تا سال بعد به جا نیاره، هم قضا به ذمش خواهد بود و هم کفاره. حتی اگه انقدر در گرفتن روزه قضایی تعلل کنه که وقت تنگ بشه و اون موقع به واسطه یه عذر مثل بیماری، نتونه روزه بگیره باز هم قضا و هم کفاره بر ذمش خواهد بود ولی اگه تنگی وقت به واسطه کوتاهی نبوده باشه اما بعد عذری به وجود بیاد، کفاره واجب نیست و فقط باید روزه رو قضا کرد. ولی اگه کسی ماه رمضان روزَش قضا بشه و تا سال بعد به واسطه عذری مثل بیماری نتونه روزه بگیره، دیگه لازم نیست روزه های ماه رمضان سال قبل رو قضا کنه و فقط باید برای هر روز یک مد طعام به فقیر بده. و اگه این بیماری چند سال طول بکشه، زمانی که بهبودی حاصل بشه اگه فرصت قضای روزه های ماه رمضان سال آخر باقی مونده، باید اون روزه ها رو قضا کنه و برای هر روز از روز هایی که نگرفته یک مد طعام به فقیر بده

اما اگه کسی به واسطه عذری مثل مسافرت، که از ماه رمضان تا ماه رمضان سال بعد طول کشیده، نتونه روزه های قضای ماه رمضان رو قضا کنه، بنابر احتیاط واجب، هم باید روزه ها رو قضا کنه و هم یک مد طعام به فقیر بده .البته اگه کسی روزه قضایی به گردنش باشه و فرصت قضا کم باشه، دیگه نمیتونه توی اون فرصت مسافرت کنه چون که نمیشه توی سفر روزه قضای ماه رمضان رو به جا آورد و اگه کسی در این حین مسافرت کنه مرتکب حرام شده و بعدا هم باید روزه رو قضا کنه و هم کفاره تاخیر رو بپردازه

خانم های متأهل لازم نیست برای روزه های ماه رمضان و یا روزه های قضا که فرصت دیگه ای برای قضا نمونده از شوهرانشون اجازه بگیرن، اما در مورد روزه های مستحبی و روزه های قضایی که بعدا فرصت قضا کردن هست، اگه روزه گرفتن خانم مزاحم حقوق شوهرشون باشه نمی تونن بدون اجازه همسرانشون روزه بگیرن. ولی اگه بدون اجازه روزه گرفتن و بعد از ظهر همسرشون تقاضا کرد که روزه رو افطار کنن دیگه نباید روزه رو افطار کنن.